بحران هسته ای و رویکردسوم!

حضرت آقا و جام زهر!
در شرایطی که بیم سقوط صدورنفت ایران به نقطه صفر و فروپاشی اقتصادمی رفت جمهوری اسلامی و شخص خامنه ای آماده عقب نشینی و باصطلاح نرمش قهرمانانه شدند. این عقب نشینی با بازکردن راه گزینش روحانی به عنوان یک محلل کهنه کار و شناخته شده برای قدرت های غربی و مسلط به چم و خم بحران هسته ای و جلب هم کلامی رقبای اصلاح طلب و اعتدال جو همراه بود.

ساختاراصلی توافقنامه موردمذاکره و افسانه بردبرد
ادعای دست یابی به توافقی مبتنی بر برد برد، بین طرفی که مچش را حین ارتکاب جرم گرفته اند و زیرفشارسنگین تحریم ها، وادارش کرده اند تن به گفتگو برای مصالحه بدهد، معنائی جز تن دادن به نوعی خلع سلاح خود و تنظیم پیمان نامه ای بر این اساس ندارد . شاه بیت اوباما و سایرمذاکره کنندگان ارشدغربی آن است که ایران باید فعالیت صلح آمیزهسته ای خود را در عمل و رفتارخود اثبات نماید. معنای آن همانطور که گفته اند این است که باید راههای چهارگانه دست یابی به بمب هسته ای را مسدود کنند.که عبارتند از سایت نطنز، راکتورآب سنگین اراک، سایت فردو و بالأخره راههای پنهان محتمل و رونشده ای که می تواند وجود داشته باشد و همه اینها تنها با نظارتی فوق العاده و فشرده و سیستماتیک (چه بسا فراتر از لایحه الحاقی) و راستی آزمائی های سرزده ممکن است. تحقق چنین هدفی از طریق تغییرکاربری و سترون سازی تمامی تأسیسات و یک سری اقدامات مکمل دیگر ممکن است. به عنوان مثال نصب تعدادمعدودی از سانتریفوژهای سترون شده در سایت زیرزمینی فردو که قادر به تولیداورانیوم نباشند و یا به نحوی که فرجه مقابله با گریزهسته ای را برای بیش از یکسال تأمین کند تا فرصت واکنش لازم را به قدرتهای جهانی بدهد. اجازه غنی سازی محدود همچون آب باریکه برای حفظ ژست هسته ای، هم درغلظت و هم در حجم و لاجرم تعداد و کیفیت سانتریفوژها در تناسب با آن، منجمد یا محدود کردن برنامه تحقیق و تؤسعه که رابطه مهمی با گسترش کیفی توان و ظرفیت هسته ای دارد، لغوتدریجی و گام به گام نظام تحریم ها همچون عامل تضمین کننده در برابراقدامات متقابل و رضایت بخشی که نشاندهنده استواری عملکردرژیم در طول زمان باشد و با لحاظ کردن برگشت پذیربودن تحریم ها در صورت تخطی، مدت زمان قرارداد برای عادی شدن وضعیت در بهترین حالت خود ده سال که البته برخی از گفتگوکنندگان و یا نومحافظه کاران آمریکا از چندین دهه هم سخن می گویند.
معنای چنین توافقی که بسیاری بامیدبهبودوضعیت آرزوی آن را دارند معنائی جز منجمدکردن پروژه هسته ای ایران و حفظ حالت نمادین آن نیست. ماکتی از تأسیسات وجود خواهند داشت اما سترون خواهند شد. سانتریفوژها ظاهرا خواهند چرخید، اما به لحاظ تعداد و پیشرفتگی در حدی خواهند بود که نتوانند تهدیدی به حساب آیند. باین ترتیب در صورت کسب توافق فوق، حوزه فعالیت هسته ای ایران تا اطلاع ثانوی در قرنطینه خواهد بود و این البته با فلسفه مذاکرات که ایجادمحدودیت برفعالیت های هسته ای رژیم ایران است و برای کسب اطمنیان از صلح آمیزبودن و صلح آمیزماندن آن، خوانائی دارد. معنای دیگرآن این است که ایران تا اطلاع ثانوی و تا انقضاء مدت مقرر از حقوق بدیهی و اولیه ای که هر کشور عضوآژانس ولو کشوری بسیارکوچکتر از ایران از آن برخورداراست محروم خواهد بود: مصداقی روشن از ضرب المثل آش نخورده و دهان سوخته!. البته همه اینها در بهترین حالت است مشروط به آن که که همه چیز در دوره طولانی قرنطینه بخوبی و بر وفق مراد پیش برود و هیچ تخطی، گیردادن و باصطلاح جرزدنی از سوی هیچ طرفی صورت نگیرد. و حال آنکه می دانیم شبح سنگین بی اعتمادی و نگرانی از اهداف رژیم بر تارک مذاکرات پرسه می زند. اگر یک چشم قدرت های مذاکره کننده برموادموافقتامه و نحوه بسته بندی آن است، چشم دیگر آنها به علائمی دوخته شده است که رفتارهای حکومت اسلامی اعم از توسعه تسلیحاتی موشک و نظائرآن و اهداف سیاسی در منطقه و نقاط دیگرجهان دوخته شده است.

نتیجه محمتل مذاکرات

سوای ابرازنظرهای خوش بینانه برخی مقامات دو طرف و بسیاری از ناظران، قرائنی چون چاپ اسکناس های 50هزارتومانی بدون نماد حماسه هسته ای، آماده کردن خود برای افزایش یک میلیون بشکه بر صادرات نفتی و انبارکردن سی میلیون بشکه در کشتی ها ( که اضافه بر تأمین ارزبیشتر، حضور در بازارهای از دست رفته هدف آن است)، نام گذاری سال نوشمسی توسط خامنه ای بنام سال همزبانی دولت و ملت و اعلام این که در ایران کسی مخالف حل دیپلماتیک مسأله نیست (به نمایش گذاشتن اراده سیاسی واحد در برابر دوپارگی بزرگ در آمریکا که این روزها توسط ظریف مداوما و دیگرمذاکره کنندگان مورداستفاده قرارمی گیرد) حاکی از رویکردکلی نظام است . در آن سوهم اشتیاق و ابرازنظرهای خوش بینانه برای نیل به توافقنامه و فیصله دادن به این بحران مزمن حتی بیشتر از طرف ایرانی مشهوداست. اما اظهارات خوش بینانه عموما با یک «اگر» بزرگ همراه است که خود به حل معضل اصلی گره خورده است. خامنه ای در آستانه سال نوشمسی در پیام خود بویژه بر روی دوعامل مهم پای فشرد که برای رژیم ایران حیاتی است و این که کوتاه نخواهند آمد: نخست آنکه توافق باید یک مرحله ای و یک جا شامل جزئیات و کلیات باشد و دیگری رفع فوری و همه جانبه تحریم ها به عنوان بخشی از توافقنامه و نه نتیجه آن (تأکید براین دو به معنی نبوداختلافات دیگر چون تحقیق و توسعه هسته ای که یکی از چالش های مهم بشمار می رود نیست). بدیهی است که اصرار بر این دو خواست از یکسو امکان دست یابی به توافق جامع لااقل در این مرحله را اگر نه غیرممکن که بسیارضعیف می کند. بکارگیری واژگانی چون تفاهم به جای توافق که تعهدآور نباشد، تغییری در واقعیت فوق نمی دهد. چرا که اصرار برلغوفوی و فراگیرتحریم ها به معنی بهم ریختن ساختارنوافق مورد نظر غرب است. با در نظرگرفتن همین دو ملاحظه بویژه ملاحظه دوم و در رأس آن تحریم های سازمان ملل که از نظرحقوقی و سیاسی تعیین کننده است، یکی یا هردو طرف انعطاف های لازم را نشان ندهند مذاکرات به بن بست خواهد رسید. و اگرهم به شکست نیانجامد دستکم بسیار دشوارخواهد بود. البته تمامی تلاش مذاکره کنندگان آنست که برای مقابله با مخالفت های گسترده ای که علیه این مذاکرات شکل گرفته است و حفظ مذاکرات لااقل تا پایان ژوئن و نیز حفظ دستاوردهای توافق موقت که بویژه از نظرآمریکا مهم است گزارشی از محورهای تفاهم و پیشرفت های اساسی ارائه دهند. نکته دیگر آن است که حتی اگر طرفین به خصوص طرف ایرانی در تحلیل نهائی مایل به نشان دادن انعطاف هائی در موردتحریم ها باشد ترجیح می دهد که آن را در ُروندپایانی و پس از چانه زنی ها و دادن و گرفتن امتیازهای حداکثر- و نه الزاما در مذاکرات جاری انجام دهند.

چرا رژیم تحریم ها گره کور و اصلی کلاف پیچیده مذاکرات هسته ای بشمارمی رود؟
واقعیت این است که برای طرف ایرانی که اساسا تحت فشارتحریم های نفتی و بانکی به پای میزمذاکره کشانده شده و ناگزیراست در همه حوزه ها امتیازبدهد، رفع تحریم ها تنها چیزی است که می تواند بدست آورد. بهمین دلیل برایش اهمیت استراتژیک داشته و رفع آنها اولین چیزی است که به دنبال آن است. اما برای طرف مقابل یویژه آمریکا که عملا طرف اصلی ایران در مذاکرات بشمار می رود، حفظ تحریم ها هم چون اهرم تضمین کننده، آخرین چیزی است که باید حذف شود. از این رو کشاکش بین این دو رویکرد متضاد مهمترین گره مذاکرات را تشکیل می دهد. کوتاه آمدن کامل از هر دوسو بویژه دولت های غربی ناممکن بنظر می رسد. اما این به معنی امکان پذیرنبودن انواع انعطاف ها در نحوه اجرا و پیش برد آن ها نیست. بهرحال اگر طرفین بخصوص دولت ایران حاضر باشد در این مورد انعطاف هائی نشان بدهد قاعدتا آن را در آخرین روندمذاکرات بکارخواهند گرفت.

دو عامل مهمی که طرفین مذاکرات را علاقمند به حضول توافق اولیه می کند
در میان همه عوامل دو دوعامل مهمی وجود دارند که موتورتلاش بی وقفه مذاکرات را تشکیل می دهند:
نخست خطر بازگشت ایران به نقطه قبل از توافق موقت در صورت شکست مذاکرات برای دولتهای غربی. عامل محرک دوم برای دست یابی به توافق عمومی تا ضرب العجل پایانی تیرماه و نه الزاما مذاکرات کنونی، این واقعیت است که گذشت زمان به ضررآن دست هردوسوی مذاکره کننده است . چرا که همراه است با افزایش موانع و کارشکنی ها. نه فقط با نزدیک شدن به پایان دوره دوم ریاست جمهوری اوباما بلکه با تعرض گسترده ای که جمهوری خواهان و نئوکان ها (در هم پیوندی با اسرائیل و کشورهای عربی و منطقه ای مخالف ایران) که برای درهم شکستن توافق محتمل به عنوان یک توافق بد خیز برداشته اند. حتی دو کاندیدانتخاباتی جمهوری خواهان وعده لغوآنها را داده اند. البته حکومت اسلامی ایران از جهتی از وجودچنین شکاف هائی نه فقط نمی تواند ناخرسند باشد بلکه چه بسا آن را از برکات تاکتیک مشارکت در مذاکرات و نرمش قهرمانه خود بداند. اما نهایتا اگر نتواند از این شکاف ها و صف آرائی ها در جهت گرفتن امتیاز در چهارچوب مذاکرات و توافقنامه کنونی به نحودرستی استفاده کند، هم چون شمشیردودم علیه او عمل کنند و فشاربیشتری را بر حکومت ایران ولی در اصل به مردم ایران وارد کنند.

مذاکرات هسته ای در چه بستر و شرایط جهانی و منطقه ای و داخلی جریان دارد؟
نومحافظه کاران و مدافعان تشدید تحریم ها و جنگ طلبان در آمریکا با استفاده از بحران های شدیدی که دولت آمریکا در سیاست خارجی با آن ها مواجه است و البته خودآنها سهم وافری در ایجاداین بحران ها داشته اند و نیز مخالفت با تغییرات راهبردی اوباما درسیاست خارجی و منطقه ای، خیزبزرگی را برای به چالش گرفتن این سیاست ها و تصرف کامل قدرت برداشته اند. این تغییرات راهبردی چنانکه تغییرات راهبردی نه فقط با مخالفت سنگین محافظه کاران درون آمریکا بلکه با مخالفت دولت اسرائیل و نیز دولت های عربی متحدآمریکا مواجه شده است. عزم آنها برای به شکست کشاندن مذاکرات و مخالفت هسیتریک اشان با حل مسالمت آمیز بحران هسته ای ریشه درهمین جهت گیری های دولت اوباما دارد. چنان که دولت اسرائیل از زلزله ژئوپولتیکی منطقه و شکل گیری صف آرائی براساس محورسنی (محوری که نه فقط با وجهه عربی بلکه تلاش برای همراهی ترکیه و پاکستان و… نیز همراه است) در برابر محورشیعی و ایران و ضرورت همراهی و حمایت قاطع از محورسنی سخن می گوید.
البته تنها در مقیاس منطقه و جهان نیست که نیروهای واپس گرا برای تقویت موقعیت متزلزل و بحران زده خود خیز برداشته اند بلکه این روند در داخل ایران هم جریان دارد:

عروج نیروهای واپس گراتر!
در ایران تلاش بی وقفه برای حل بحران اقتصادی و هسته ای و گشاش رابطه با بازارجهانی و غرب همراه است با سیاست انسدادفضای داخلی که مترادف است با تقویت موقعیت ارتجاعی ترین، سنتی ترین و افراطی ترین بخش های حاکمیت است (تشدید سرکوب و عروج یزدی به ریاست خبرگان و نزدیک شدن اصول گرایان و مصباح یزدی و مدافعان ولایت مطلقه به یکدیگر در برابرمدافعان ولایت مشروط بازتابی از این رونداست). در سطح منطقه حکومت اسلامی سوار برموج مبارزه علیه داعش با هدف های تؤسعه طلبانه و مداخله گرانه برای تبدیل خود به یک قطب با نفوذمنطقه ای و با تکیه برتشیع و بسیج آنهاست تا طرف قابل قبولی برای قدرت های بزرگ بشمار برود که بطوراجتناب ناپذیر محرک و تقویت کننده قطب نقیض خود و ضدشیعه گری است ( بهره گیری از تشیع و بطورکلی مذهب پوششی برای اهداف توسعه طلبانه و ناسیونالیستی و پوشاندن معضلات واقعی است که بی تردید بر ابعاد تنش های فرقه ای –مذهبی جنگ و خشونت می افزاید). همه این ها در حالی است که خودرژیم اسلامی یکی از عوامل اصلی پیدایش و تقویت داعش در منطقه، و مشخصا در سوریه و عراق است. نه فقط بخاطرتشکیل اولین دولت اسلامی از نوع ولایتی- شیعی آن که موجب نضج و تقویت نقیض خود- دولت اسلامی از نوع خلافتی شده است، بلکه هم چنین بدلیل عملکردداعشی خود در داخل کشور. سرجمع خشونت های قانونی و غیرقانونی جمهوری اسلامی کمتر از داعش نیست. تازه در فاز انحطاط اسلام سیاسی بر دامنه این نوع خشونت ها افزوده هم می شوند.

آیا رژیم می تواند از دوگانه هویتی دشمن و نظام عبورکند؟
خامنه ای و باندهای حاکم در گذرزمان خوب یاد گرفته اند که بهنگامی که اوضاع خراب می شود و ناگزیر ازعقب نشینی هائی می شوند، با فراربه جلو و گرفتن مدیریت بحران بدست خود، پی آمدهای این نوع عقب نشینی ها و جام زهرخوردن ها را به حداقل رسانده و موقعیت خود را در گذربحران ها تقویت کنند و مانع از بهره برداری رقبا از شرایط بوجود آمده و بطریق اولی توسط مردم نارضای و جنبش های ضدسیستم بشوند. در موردعقب نشینی هسته ای و مذاکرات هسته ای هم با وجودآنکه خامنه ای رأسا مسئولیت وضعیت کنونی را به عهده دارد بازهم هم شاهد به روی صحنه آمدن وی و مدیریت بحران توسط وی هستیم. هیچ گاه خامنه ای تا این اندازه بطورآشکار در مذاکرات هسته ای در طی این دوازده سال مداخله نکرده است. اکنون مذاکره کنندگان در حقیقت مستقیما از خودرهبردستورمی گیرند ودولت روحانی در این زمنیه دکور و محللی بیش نیست. البته دولت های غربی نیز بر این واقعیت وقوف دارند و از قضا خواهان مذاکره با بلندپایه ترین مقام ایرانی هستند.
این سؤال مطرح است که آیا جمهوری اسلامی می تواند از گفتمان دوقطبی نظام و دشمن فاصله بگیرد بدون آنکه پایه اقتدارنظام و رهبری اش به خطر بیفتد؟ آیا چنین رویکردی به معنی بهم خوردن تعادل و تضعیف و چه بسا فروپاشی اقتدارش نیست؟ پاسخ باین سؤال را بیش از سه دهه عملکردرژیم و رفتارهای کنونی اش می دهد. لااقل می توان مدعی شد تا مادامی که نسل اول هنوز برسرکاراست و آن ها تا زمانی که قادر به تداوم سلطه و چپاول از خوان یغعای بیت المال باشند از این دوگانه هویتی خود عدول نخواهند کرد. گرچه در تناسب با دشواری ها بطورتاکتیکی ناگزیر به نشان دادن انعطاف و پیچ و تابهائی برای تأمین بقاء خود هستند.خامنه ای در پیام نوروزی خود با تأکیدقاطع به مذاکره صرفا حول مسائل هسته ای کوشید که شبهه سازش کلی با دشمن را بزداید. چرا که لااقل او هنوز به علم کردن «دشمن» در سطح جهان و منطقه که در خفا با او دادوستدهائی هم دارد، نیازدارد.

تاکتیک فرار از یک بحران با ایجادبحران جدید!
اما آن چه که در این میان از رفتارجمهوری اسلامی برای ما مهم است آن است که برون رفت از یک بحران- اگرهم بتواند واقعا صورت گیرد- تنها می تواند با ورودبه بحران و فاجعه دیگری همراه شود. هم اکنون خطرفرو رفتن ایران در باتلاق چندین جنگ منطقه ای وجود دارد. دراین رابطه رژیم تلاش می کند در صورت توافق با پائین کشیدن فتیله حماسه هسته ای و سوار برموج مبارزه علیه داعش و نازیدن برامنیت پادگانی خود و دامن زدن به نوعی ناسیونالیسم از نوع اسلامی-شیعی و اسطوره و شخصنت سازی های مصنوعی مثل حاج آقا سلیمانی، می کوشد که با تخدیرافکارعمومی و با تغییرریل از بحرانی به بحران دیگر گذرکند. واقعیت آن است که بحران هسته ای جلوه روشنی از بن بست جمهوری اسلامی است و جمهوری اسلامی خود، بن بست اصلی است. مردم ایران بدون عبور از این بن بست قادر به عبور از سایربن بست ها نخواهند بود.

چه می توان کرد؟
در چنین شرایط پیچیده ای که شاهد خیز و عروج نیروهای ارتجاعی تر در سطح جهان و منطقه و ایران هستیم و چالش هسته ای به یکی از کانون های داغ بحران تبدیل شده است و خطر ورود به بحران های تازه می رود این سؤال مطرح است که چه می توان کرد؟
بی تردید بین دو گزینه جنگ و تشدیدتحریم ها برای حل بحران هسته ای و گزینه مسالمت آمیز برای حل آن، دومی از منظرمنافع مردم، و اهداف و ارزش هائی چون صلح و دموکراسی و برابری اجتماعی ترجیح دارد. اما این گزینه با توجه به ماهیت و اهداف پیش برندگان خالی از سودای انقیاد و بحران سازی ها و چه بسا آفریدن بحران های جدید نیست و بهمین دلیل حل بحران هسته ای حتی اگر به توافقی منجرشود بخودی خود به معنی بهبود اوضاع سیاسی و معیشتی و دموکراسی و آزادی نیست. رویکردسوم باید بتواند از منظراصول خود و باورهای عمیق اش به دموکراسی و نقش آفرینی مردم و منافع آنها و نیز نفی پروژه هسته ای نه فقط برای ایران بلکه برای منطقه و جهان و دیگرسوداها و بحران آفرینی ها با آن برخورد کند.
در این راستا تمرکز برمحورهای زیرواجداهمیت است:
الف– افشاءادعای بردبردرژیم و ماهیت پیمان هسته ای که موردمذاکره است. جام زهرخوردن رژیم و فراربه جلوبرای پوشاندن عقب نشینی خود و بطریق اولی بهره برداری از آن
ب– مبارزه برای درهم شکستن سیاست انقباض داخلی به موازات گشایش خارجی و بهره گیری از فشارهای داخلی و فشارهای بین المللی برای جلوگیری از نقض موازین بدیهی حقوق بشر و انواع سیاست های سرکوبکرانه.
ج– افشاء و مقابله با گشودن ریل های تازه بحران یعنی مداخلات منطقه ای و دامن زدن به روحیات ناسیونالیستی و شیعه گری در منطقه. و در همین رابطه پیوند با جنبش ها و جریان های مترقی برای تقویت رویکردسوم.

د– علاوه بر تقویت و دامن زدن به جنبش های مطالباتی که بدلیل بحران اقتصادی در حال دامن گرفتن است، بدون پیوندمطالبات اقتصادی با مسائل و مطالبات مهم سیاسی و پیوندجنبش های اجتماعی به یکدیگر نمی توان رژیم را در سربزنگاه بحران که مشغول چانه زنی با قدرت های بزرگ است، وادار به عقب نشینی به سودمردم و در برابرمطالبات آنها کرد. سؤال مهم این است که بفرض گشایش بحران هسته ای و تحریم ها و فراهم شدن امکان فروش نفت و خارج شدن ثروت متعلق به مردم ایران از بلوکه شدن، آیا چیزی هم نصیب مردم و کارگران و زحمتکشان می شود؟!. یا این که همانند ثروت های نجومی چندسال گذشته به جیب غارتگران فاسد و سیری ناپذیرنظام سرازیرشده و صرف دامن زدن به سودای اقتدارمنطقه ای و جنگ ها و ماجراجوئی های تازه خواهد شد؟ بدیهی است که بدون کنش و حضورآگاهانه و مستقلانه مردم و نقش آگاهگرانه نیروهای پیشرو در خنثی کردن مانورهای فریبنده رژیم، و دامن زدن به گفتگو ها و کارزارهای گسترده برای شکل گیری قطب سوم برای مقابله با بحران ها و تحولات بزرگی که در راه است، چیزی نصیب مردم و دموکراسی واقعی و برابری نخواهد شد.

Advertisements

Posted on آوریل 1, 2015, in Uncategorized and tagged . Bookmark the permalink. بیان دیدگاه.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: